Pinot Noir to jeden z najstarszych i najbardziej wymagających szczepów winorośli na świecie. Łączy pozorną lekkość z zaskakującą głębią smaku, a przy tym potrafi kosztować zarówno kilkadziesiąt, jak i kilka tysięcy złotych. W tym przewodniku wyjaśnię ci, czym właściwie jest Pinot Noir, skąd bierze się jego smak, gdzie rośnie najlepiej i jak się z nim obchodzić przy stole.
W skrócie
Pinot Noir to czerwona odmiana winorośli wywodząca się z Burgundii, uprawiana od około dwóch tysięcy lat. Daje wina lekkie lub średnio treściwe, o niskiej taninie i żywej kwasowości, w aromacie dominują czerwone owoce – truskawki, wiśnie i maliny. Z tego samego szczepu powstaje też słynny szampan oraz wina różowe i blanc de noirs. To trudny w uprawie, kapryśny szczep, ale właśnie dlatego jego smak potrafi zaskoczyć.
Skąd nazwa i skąd sam szczep
Nazwa „Pinot Noir” pochodzi z francuskiego: „pin” (sosna) + „noir” (czarny). Grona rosną w małych, ciasno zbitych kiściach, kształtem przypominających szyszkę sosnową, a jagody mają bardzo ciemny, niemal czarny fioletowy odcień.
Ojczyzną szczepu jest francuska Burgundia, gdzie uprawia się go od ponad 2000 lat – wzmianki o podobnej winorośli pojawiają się już u rzymskiego agronoma Columelli z I wieku n.e. To w burgundzkiej Côte d’Or powstają najsłynniejsze butelki tego szczepu. W innych krajach szczep występuje pod lokalnymi nazwami: spätburgunder w Niemczech i Austrii, pinot nero we Włoszech, blauburgunder w Szwajcarii.
Dlaczego to szczep wymagający
Pinot Noir jest trudny w uprawie, co wpływa na cenę i charakter wina. Winogrona mają cienką skórkę, łatwo gniją w wilgotne lato i są podatne na szarą pleśń. Szczep lubi chłodny klimat – za ciepło traci aromat, za mroźno nie dojrzewa. Jest też genetycznie niestabilny: łatwo mutuje (stąd istnieją pinot gris i pinot blanc jako jego „rodzeństwo”), a sadzonki nie zawsze powtarzają cechy rodzica. W chłodnym klimacie i na wapiennej glebie potrafi odwdzięczyć się winem o wyjątkowej elegancji.
Jak smakuje Pinot Noir
Pinot Noir w kieliszku ma jaśniejszy, rubinowy kolor niż większość czerwonych win (to właśnie „kolor burgunda”) i zaskakuje lekkością. W młodych rocznikach wyczujesz:
- czerwone owoce – truskawka, wiśnia, malina, czerwona porzeczka,
- nuty kwiatowe – fiołek, róża,
- wyraźną, żywą kwasowość, która nadaje świeżość,
- niskie, miękkie taniny – wino nie „ściska”, jest aksamitne.
W wersjach leżakowanych w dębowych beczkach dochodzą wanilia, goździki, kokos i dym. Z czasem pojawiają się aromaty ziemiste: grzyby, leśne poszycie, skóra, czasem nuta trufli.
Gdzie rośnie Pinot Noir
Francja – oprócz Burgundii warto znać Szampanię (struktura szampanów), Alzację (lekkie, owocowe wina) oraz Dolinę Loary i Jurę.
Europa – Niemcy (Badenia, Pfalz) i Austria jako spätburgunder; Włochy (pinot nero) głównie w Południowym Tyrolu i Franciacorcie; mniejsze uprawy w Szwajcarii, Mołdawii, na Węgrzech i w Wielkiej Brytanii.
Nowy Świat – Oregon (Willamette Valley, klimatem zbliżony do Burgundii), Kalifornia (Sonoma Coast, Russian River Valley), Nowa Zelandia (Martinborough, Central Otago, Marlborough) oraz Chile, Australia i RPA – tu wina bywają bardziej koncentrowane.
Polska – coraz częściej. Polskie winnice z Lubuskiego, Podkarpacia czy Małopolski zaczynają produkować pinot noir, który dobrze oddaje nasz chłodny klimat. Warto ich szukać.
Style win z pinot noir
- Czerwone wytrawne – klasyka: lekkie lub średnio treściwe, owocowe, eleganckie.
- Różowe (rosé) – lekkie, orzeźwiające, w aromacie truskawka i malina.
- Blanc de noirs – białe wino z czerwonych winogron, tłoczonych bez kontaktu ze skórką; nuty cytrusów i brioszki.
- Szampan i inne musujące – Pinot Noir to jeden z trzech głównych szczepów szampańskich (obok chardonnay i pinot meunier).
Na co zwrócić uwagę przy wyborze
Pinot Noir bywa i za 40 zł, i za 4000 zł. Kilka wskazówek:
- Region ma znaczenie. Burgundia to wzorzec, ale Nowy Świat (Oregon, Nowa Zelandia) daje świetne wina za rozsądniejsze pieniądze.
- Rocznik. Wiele butelek smakuje najlepiej w ciągu 3-5 lat od winobrania. Wyjątkiem są wielkie burgundy, które potrzebują lat leżakowania.
- Producent i apelacja. Przy burgundach liczy się konkretna działka (np. Côte de Nuits vs Côte de Beaune). Poza Francją ważniejszy jest sam producent.
- W Polsce butelki pinot noir znajdziesz w dyskontach (Biedronka, Lidl – od 30-50 zł, głównie Chile i Niemcy), marketach (do 100 zł) i winotekach (od ok. 60 zł za Burgundie w górę).
Jak podawać
- Temperatura. Najczęstszy błąd: pinot noir serwujemy lekko schłodzony, ok. 13-15°C, a nie w temperaturze pokojowej. Wystarczy wstawić butelkę do lodówki na 20-30 minut przed podaniem.
- Kieliszek. Duży, klasyczny do czerwonego wina – szeroka czasza zwężana u góry uwalnia aromaty i napowietrza wino.
- Dekantacja. Przy młodych butelkach opcjonalna, wystarczy otworzyć 20-30 minut wcześniej. Przy starszych delikatna dekantacja pomoże oddzielić osad i otworzyć zamknięte aromaty.
Do czego pasuje
Dzięki niskim taninom i żywej kwasowości pinot noir to jedno z najbardziej „towarzyskich” czerwonych win. Świetnie łączy się z:
- drobiem i dziczyzną – kaczka, bażant, królik; w Burgundii pinot noir gotuje się w klasycznym coq au vin,
- tłustymi rybami – łosoś, makrela, tuńczyk,
- jagnięciną i cielęciną – delikatne, ale treściwe mięsa,
- grzybami – risotto z grzybami leśnymi, sosy grzybowe, pasztety z truflami,
- miękkimi serami – brie, camembert, reblochon,
- kuchnią azjatycką – lekko pikantne dania (kuchnia tajska, sushi z łososiem) dobrze współgrają z wysoką kwasowością tego wina.
Trudniejsze pary: bardzo ostre przyprawy (chili), czekolada deserowa, twarde dojrzewające sery (parmigiano, pecorino). Tu wino nie nadąży za intensywnością smaku.
Podsumowanie
Pinot Noir to szczep, którego nie da się zaszufladkować jednym zdaniem. Jest lekki, ale złożony; drogi, ale potrafi zachwycić za kilkadziesiąt złotych; trudny w uprawie, ale łaskawy w kieliszku. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z czerwonym winem – to świetny wybór na początek, bo nie przytłacza taninami. Jeśli jesteś już w temacie – wciąż może cię zaskoczyć, szczególnie w burgundzkim albo nowozelandzkim wydaniu.
Wybierając butelkę, zwracaj uwagę na region, rocznik i producenta. A w kieliszku pamiętaj: lekko schłodzone, w dużym kieliszku, do kaczki albo dobrego sera. Resztę zrobi sam Pinot Noir.
—
Pij odpowiedzialnie. Treści przeznaczone dla osób pełnoletnich.